Cihan Atıl Namlı MBA Cihan Atıl Namlı İktisadi ve İdari Konular Eğitim Sayfası Cihan Atıl Namlı MBA

Cihan Atıl Namlı Kişisel Web Sitesi > İktisadi ve İdari Konular Eğitim Sayfası > Bölüm 7: Finans
Bölüm 1: Stratejik Yönetim Bölüm 2: İnsan Yönetimi Bölüm 3: İstatistik Bölüm 4: Operasyonlar, Proje ve Süreç Yönetimi Bölüm 5: Pazarlama Bölüm 6: İktisat Bölüm 7: Finans

MBA Konuları - Bölüm 7: Finans

MBA Subjects - Chapter 7: Finance

Cihan Atıl Namlı, 2012-2014

7.1 Gelecekteki Değer (GD - Future Value - FV)

1 yıllık süre için i yıllık faiz oranıyla faize yatırılan bir paranın gelecekteki değeri:

GD = BD ( 1 + i )

Burada:

GD = Gelecekteki değer (Future value)
BD = Bugünkü değer (Present value)
i = Yıllık faiz oranıdır (Annual interest rate).

Eğer sonuçtaki anapara ve faiz, aynı faiz oranıyla ikinci bir sene için daha faize yatırılırsa, gelecekteki değer şöyle bulunur:

GD = BD ( 1 + i ) ( 1 + i )

Genel olarak, t sene için yıllık faize yatırılan bir paranın gelecekteki değeri:

GD = BD ( 1 + i )t

Gerekli Faiz Oranını veya Zamanı Hesaplamak (Solving for Required Interest Rate or Time)

Bir paranın bugünkü değeri ve arzu edilen gelecekteki değeri verildiğinde, verilen süre dahilinde o gelecekteki değeri yakalamak için gerekli faiz oranı, veya verilen faiz oranı ile o gelecekteki değere ulaşmak için gereken zaman hesaplanabilir. Faiz oranının veya sürenin hesaplanması, gelecekteki değerin hesaplanmasından biraz daha zor olduğundan, sonuca ulaşmak adına az sayıda yöntem mevcuttur:

  1. İterasyon: Gelecekteki değer, farklı faiz oranı veya süre değerleriyle hesaplanmak suretiyle, sonuca aşamalı olarak yaklaşılabilir.

  2. Finansal hesap makinesi veya tablo: Hazır işlevler kullanılarak sonuç anında hesaplanabilir.

  3. Faiz oran tablosu: Bu bölümün sonundakine benzer türden bir tablo kullanılarak, çözüme yakın bir bir faiz oranı veya süre çabuk biçimde bulunabilir.

  4. Cebirsel yöntem: Tam sonucun matematiksel olarak hesaplanabilir.

Cebirsel Çözüm (Algeabric Solution)

Gelecekteki değer denkleminden yola çıkılarak ve sabit bir sürenin verilmesiyle, gerekli faiz oranı aşağıdaki şekilde çözümlenebilir:

GD = BD ( 1 + i )t

Her iki taraf da BD ile bölünerek ve 1/t üssü alınarak:

( GD / BD )1/t = 1 + i

Gereken faiz oranı şu şekilde çıkar:

i = ( GD / BD )1/t - 1

Belirli bir faiz oranı ile gelecekteki bir değere ulaşmak için gereken süreyi hesaplamak adına, yine gelecekteki değer denkleminden yola çıkılır:

GD = BD ( 1 + i )t

Her iki tarafın da logaritması alınarak:

log( GD ) = log( BD ( 1 + i )t )

Logaritmanın özellikleri sayesinde, ifade aşağıdaki şekilde düzenlenebilir:

log( GD ) = log( BD ) + t.log( 1 + i )

t şu şekilde bulunur:

t = log ( GD / BD )
log ( 1 + i )

Faiz Çarpan Tablosu (Interest Factor Table)

( 1 + i )t terimi, gelecekteki değer faiz çarpanıdır ve aşağıdaki gibi bir tabloyu oluşturmak üzere bir dizi süre ve faiz oranı için hesaplanabilir:

Gelecekteki Değer Faiz Çarpanları Tablosu (Table of Future Value Interest Factors)

Yıl \ Faiz %1 %2 %3 %4 %5 %6 %7 %8 %9 %10
1 1.010 1.020 1.030 1.040 1.050 1.060 1.070 1.080 1.090 1.100
2 1.020 1.040 1.061 1.082 1.103 1.124 1.145 1.166 1.188 1.210
3 1.030 1.061 1.093 1.125 1.158 1.191 1.225 1.260 1.295 1.331
4 1.041 1.082 1.126 1.170 1.216 1.262 1.311 1.360 1.412 1.464
5 1.051 1.104 1.159 1.217 1.276 1.338 1.403 1.469 1.539 1.611
6 1.062 1.126 1.194 1.265 1.340 1.419 1.501 1.587 1.677 1.772
7 1.072 1.149 1.230 1.316 1.407 1.504 1.606 1.714 1.828 1.949
8 1.083 1.172 1.267 1.369 1.477 1.594 1.718 1.851 1.993 2.144
9 1.094 1.195 1.305 1.423 1.551 1.689 1.838 1.999 2.172 2.358
10 1.105 1.219 1.344 1.480 1.629 1.791 1.967 2.159 2.367 2.594
11 1.116 1.243 1.384 1.539 1.710 1.898 2.105 2.332 2.580 2.853
12 1.127 1.268 1.426 1.601 1.796 2.012 2.252 2.518 2.813 3.138
13 1.138 1.294 1.469 1.665 1.886 2.133 2.410 2.720 3.066 3.452
14 1.149 1.319 1.513 1.732 1.980 2.261 2.579 2.937 3.342 3.797
15 1.161 1.346 1.558 1.801 2.079 2.397 2.759 3.172 3.642 4.177


7.2 Bugünkü Değer (BD - Present Value - PV)

Gelecek bir tarihte alınacak bir paranın bugünkü değeri, gelecekteki değerin, paranın zaman içerisinde kazanç sağlayacağı faiz oranında iskontolanması ile belirlenir.

Gelecekteki değer denklemi ile başlanır:

GD = BD ( 1 + i )t

Buradan, bugünkü değerin şöyle olduğu görülür:

BD = GD
( 1 + i )t

1 / ( 1 + i )t terimi iskonto çarpanı olarak adlandırılır.

Eğer hem gelecekteki değer hem de bugünkü değer biliniyorsa, gelecekteki değer hesaplamalarında kullanılan yöntemler ile zaman veya faiz oranı hesaplanabilir.

Birden Fazla Gelecekteki Para Ödemesinin Bugünkü Değeri (Present Value of Multiple Future Cash Payments)

Gelecek tarihlerde birden fazla para ödemesinin bulunması durumunda bugünkü değer, bağımsız ödemelerin bugünkü değerlerini bularak ve bunları toplayarak hesaplanır. Ödemelerin zamanını gösteren bir zaman çizgisi çizmek faydalı olacaktır:

Zaman Çizgisi (Time Line)

0 1 2 3
BD C1 C2 C3

Bu modelde, her bir tarihteki para akışı içeri (+ : tahsilat) veya dışarı (- : ödeme) yönde olabilir; yön, işaret ile gösterilir. Yukarıdaki para akışının bugünkü değeri:

BD = C1 / ( 1 + i ) ± C2 / ( 1 + i )2 ± C3 / ( 1 + i )3

İskonto Çarpan Tablosu (Discount Factor Table)

İskonto çarpanı olan 1 / ( 1 + i )t, ihtiyaç duyulduğunda çabucak ulaşmak adına bir dizi zaman aralığı ve faiz oranı için hesaplanarak tablo haline getirilebilir. Aşağıda temel bir tablo yer almaktadır.

İskonto Çarpanları Tablosu (Table of Discount Factors)

Yıl \ Faiz %1 %2 %3 %4 %5 %6 %7 %8 %9 %10
1 0.990 0.980 0.971 0.962 0.952 0.943 0.935 0.926 0.917 0.909
2 0.980 0.961 0.943 0.925 0.907 0.890 0.873 0.857 0.842 0.826
3 0.971 0.942 0.915 0.889 0.864 0.840 0.816 0.794 0.772 0.751
4 0.961 0.924 0.888 0.855 0.823 0.792 0.763 0.735 0.708 0.683
5 0.951 0.906 0.863 0.822 0.784 0.747 0.713 0.681 0.650 0.621
6 0.942 0.888 0.837 0.790 0.746 0.705 0.666 0.630 0.596 0.564
7 0.933 0.871 0.813 0.760 0.711 0.665 0.623 0.583 0.547 0.513
8 0.923 0.853 0.789 0.731 0.677 0.627 0.582 0.540 0.502 0.467
9 0.914 0.837 0.766 0.703 0.645 0.592 0.544 0.500 0.460 0.424
10 0.905 0.820 0.744 0.676 0.614 0.558 0.508 0.463 0.422 0.386
11 0.896 0.804 0.722 0.650 0.585 0.527 0.475 0.429 0.388 0.350
12 0.887 0.788 0.701 0.625 0.557 0.497 0.444 0.397 0.356 0.319
13 0.879 0.773 0.681 0.601 0.530 0.469 0.415 0.368 0.326 0.290
14 0.870 0.758 0.661 0.577 0.505 0.442 0.388 0.340 0.299 0.263
15 0.861 0.743 0.642 0.555 0.481 0.417 0.362 0.315 0.275 0.239


7.3 Anüiteler (Taksitler - Annuities)

Anüite, belirli bir zaman çerçevesindeki eşit ödemeler serisidir. Örneğin, i yıllık faiz (veya enflasyon) oranıyla dört yıl boyuca her yılın sonunda yapılan C ödemesi aşağıdaki zaman çizgisinde gösterilmektedir:

4 Yıllık Anüite Zaman Çizgisi (4-Year Annuity Time Line)

0 1 2 3 4
BD C C C C

Bu zaman çizgisi bir yıllık anüite içindir, zira ödemeler her yılın sonunda yapılmaktadır. Örneğin, ilk ödeme şu andan itibaren tam bir yıl sonra yapılmaktadır. Bu para akışının bugünkü değeri şöyle hesaplanır:

BD = C / ( 1 + i ) + C / ( 1 + i )2 + C / ( 1 + i )3 + C / ( 1 + i )4

Genel olarak, t yıllık bir anüitenin bugünkü değeri şöyle ifade edilir:

BD   =   C / ( 1 + i ) + C / ( 1 + i )2 + ... + C / ( 1 + i )t

Bu muhtemel uzun seriden, bir bugünkü değer formülü türetilebilir. Öncelikle, her iki taraf da 1 / ( 1 + i ) ile çarpılır:

BD / ( 1 + i )   =   C / ( 1 + i )2 + C / ( 1 + i )3 + ... + C / ( 1 + i )t+1

İlk denklemden ikinci denklem çıkarılırsa, tüm terimlerden geriye sadece şu terimler kalır:

BD   -   BD / ( 1 + i )   =   C / ( 1 + i ) - C / ( 1 + i )t+1

Bu denklemden BD çekildiğinde, ordiner anüitenin bugünkü değeri bulunur:

BD   =   C 1 - 1 
i ( 1 + i )t

Bu denklem, ilk ödemenin ilk zaman diliminin sonunda gerçekleştiğini varsaymaktadır. Eğer ödemeler her bir zaman diliminin başlangıcında ödeniyorsa, bugünkü değerin hesaplanması tüm ödemelerin bir yıl öne kaymasının dışında yukarıdakine benzer. Bu kayma, bugünkü değer ifadesinin tamamının ( 1 + i ) ile çarpılmasıyla ifade edilir. Ödemelerin zaman dilimlerinin başlarında yapıldığı böyle bir anüiteye vadeli anüite denir.

Anüite Çarpan Tablosu (Annuity Factor Table)

Yıllık anüitenin bugünkü değerini hesaplamada kullanılan çarpan, ihtiyaç duyulduğunda çabucak ulaşmak adına bir dizi zaman aralığı ve faiz (enflasyon) oranı için hesaplanarak tablo haline getirilebilir. Anüite çarpanı, aşağıdaki ifadenin değeridir:

1 1 - 1 
i ( 1 + i )t

Aşağıdaki tablo, çeşitli faiz ve zaman aralıkları için bu çarpanın değerini göstermektedir:

Anüite Bugünkü Değer Çarpanları Tablosu (Table of Present Value Annuity Factors)

Yıl \ Faiz %1 %2 %3 %4 %5 %6 %7 %8 %9 %10
1 0.990 0.980 0.971 0.962 0.952 0.943 0.935 0.926 0.917 0.909
2 1.970 1.942 1.913 1.886 1.859 1.833 1.808 1.783 1.759 1.736
3 2.941 2.884 2.829 2.775 2.723 2.673 2.624 2.577 2.531 2.487
4 3.902 3.808 3.717 3.630 3.546 3.465 3.387 3.312 3.240 3.170
5 4.853 4.713 4.580 4.452 4.329 4.212 4.100 3.993 3.890 3.791
6 5.795 5.601 5.417 5.242 5.076 4.917 4.767 4.623 4.486 4.355
7 6.728 6.472 6.230 6.002 5.786 5.582 5.389 5.206 5.033 4.868
8 7.652 7.325 7.020 6.733 6.463 6.210 5.971 5.747 5.535 5.335
9 8.566 8.162 7.786 7.435 7.108 6.802 6.515 6.247 5.995 5.759
10 9.471 8.983 8.530 8.111 7.722 7.360 7.024 6.710 6.418 6.145
11 10.368 9.787 9.253 8.760 8.306 7.887 7.499 7.139 6.805 6.495
12 11.255 10.575 9.954 9.385 8.863 8.384 7.943 7.536 7.161 6.814
13 12.134 11.348 10.635 9.986 9.394 8.853 8.358 7.904 7.487 7.103
14 13.004 12.106 11.296 10.563 9.899 9.295 8.745 8.244 7.786 7.367
15 13.865 12.849 11.938 11.118 10.380 9.712 9.108 8.559 8.061 7.606


7.4 Sonsuz Anüiteler (Daimi Taksitler - Perpetuities)

Bir sonsuz anüite, geleceğe doğru sonu olmayan bir süre boyunca yapılan eşit ödemeler serisidir. i faiz (enflasyon) oranıyla her yılın sonunda yapılan C ödemesi, aşağıdaki zaman çizgisinde gösterilmiştir:

Sonsuz Anüite Zaman Çizgisi (Perpetuity Time Line)

0 1 2 3
BD C C C

Bu para akışa sonsuza dek devam ettiğinden, bugünkü değer sonsuz bir seri ile elde edilir:

BD = C / ( 1 + i ) + C / ( 1 + i )2 + C / ( 1 + i )3 + . . .

Bu sonsuz seride bugünkü değer formülünü elde etmek için önce her iki taraf da ( 1 + i ) ile bölünür:

BD / ( 1 + i )   =   C / ( 1 + i )2 + C / ( 1 + i )3 + C / ( 1 + i )4 + . . .

İlk denklemden ikinci denklem çıkarıldığında çoğu terim elenir:

BD   -   BD / ( 1 + i )   =   C / ( 1 + i )

Buradan BD çekildiğinde, sonsuz anüitenin bugünkü değeri şöyle çıkar:

BD   =   C
i

Artan Sonsuz Anüiteler (Growing Perpetuities)

Bazen, bir sonsuz anüitedeki ödemeler sabit olmayıp, aşağıdaki zaman çizgisinde gösterildiği gibi g büyüme oranıyla artarlar:

Artan Sonsuz Anüite Zaman Çizgisi (Growing Perpetuity Time Line)

0 1 2 3
BD C C ( 1 + g ) C ( 1 + g )2

Bir artan sonsuz anüitenin bugünkü değeri, aşağıda görülen sonsuz bir seri biçiminde yazılabilir:

BD   =   C + C ( 1 + g ) + C ( 1 + g )2 + . . .
( 1 + i ) ( 1 + i )2 ( 1 + i )3

İfadeyi sadeleştirmek için önce her iki taraf da ( 1 + g ) / ( 1 + i ) ile çarpılır:

BD ( 1 + g ) = C ( 1 + g ) + C ( 1 + g )2 + . . .
( 1 + i ) ( 1 + i )2 ( 1 + i )3

Yine ilk denklemden ikincisi çıkarılır:

BD - BD ( 1 + g ) = C
( 1 + i ) ( 1 + i )

Son olarak ifadeden BD çekilir ve artan sonsuz anüitenin bugünkü değeri bulunur:

BD   =   C
i - g

Bu ifadenin doğru olması için, anüite artış oranının faiz (enflasyon) oranından düşük, yani g < i olması gerekir.



7.5 Sermaye Bütçelemesi (Capital Budgeting)

Bir sermaye harcaması, bir yılı aşan bir süre dahilinde getiri sağlaması beklenen bir proje için yapılan para harcamasıdır. Projelere örnek olarak gayrimenkul yatırımları, tesis, donanım, arge projeleri, büyük reklam kampanyaları, veya sermaye harcaması gerektiren ve gelecekte getiri sağlayan herhangi başka bir proje gösterilebilir.

Sermaye masraflarının çok büyük olabilmesi ve firmanın finansal başarımını etkileyebilmesinden ötürü, proje seçimine büyük önem verilir. Bu sürece sermaye bütçelemesi adı verilir.

Sermaye Bütçeleme Karar Kriterleri (Criteria for Capital Budgeting Decisions)

Potansiyel olarak, proje seçiminde uzunca bir dizi kriter bulunmaktadır. Bazı hissedarlar, firmanın, gelirlerinin hemen büyümesini sağlayan projeleri seçmesini isterlerken, diğerleri kısa vadeli başarımlara önem vermiyor, ancak uzun vadeli büyümeler üzerinde duruyor olabilirler. Bu yönden bakıldığında, hissedarların farklı ilgilerini tatmin etmek oldukça zor olabilir. Neyse ki bir çözüm mevcuttur.

Firmanın hedefi, mevcut hissedarların değerlerini en yükseğe çıkarmaktır. Bu hedefin bir sonucu, net bugünkü değer'i, yani beklenen gelirin bugünkü değerinin gereken sermaye harcamasından farkı sıfırdan büyük olan projelere girişilmesi gerektiğidir. Net bugünkü değer (NBD; Net Present Value - NPV) ölçüt olarak alındığında, sermaye harcaması, pozitif NBD'ye sahip olmalarından ötürü firmanın değerini yükselten projelerin seçimine yönelir. Gelirin zamanlaması ve artış oranı sadece NBD'nin üzerinde etkili olduğu ölçüde önemlidir.

Hangi projenin seçileceğinde NBD'nin kriter olarak kullanımı, etkili sermaye pazarlarının mevcut olduğunu ve böylece firmanın, pozitif NBD'li projeleri kovalamak için ihtiyacı olan sermayeye erişebileceğini varsaymaktadır. Şartların böyle olmadığı durumlarda, sermaye kısıtlaması söz konusu olabilir ve sermaye bütçelemesi daha karmaşık hale gelir.

Unutulmamalıdır ki firmanın sorumluluğu, uzun veya kısa vadeli sonuçlar tercih eden belirli hissedarlar gruplarını memnun edip etmemeye karar vermek değildir. Firma, net bugünkü değerini yükseltmeye yönelik projeleri seçtiği anda, gelirlerinin tam zamanlamasını ileri veya geri yönde hareket ettirmek için sermaye pazarlarını kullanarak borç almak veya vermek bağımsız hissedarlara kalmıştır. Bu düşünce, hissedarlar ile kurumsal yöneticiler arasındaki esas-temsilci ilişkisinde katidir. Her biri bireysel düşüncelere sahip olsalar dahi, ortak hedef kurumun bugünkü değerini yükseltmektir.

Sermaye Bütçelemesinde Alternatif Kriterler (Alternative Rules for Capital Budgeting)

Net bugünkü değerin hissedar değerini her zaman yükselten kural olmasına karşın, bazı firmalar sermaye bütçelemede kimi başka kriterler kullanırlar:

Bazı durumlarda, İVO ve karlılık endeksinden ileri gelen yatırım kararları NBD'den ileri gelenlerle ile örtüşür. Geri ödeme süresi ve defter değeri getirisi yöntemleri kullanılarak verilen kararlar genellikle hissedar değerini yükseltme yönünden bakıldığında yetersizdir.



7.6 Yüzdesel Finansal Tablolar (Common-Size Financial Statements)

Yüzdesel oranlar, farklı büyüklükteki firmaların finansal tablolarını veya aynı firmanın farklı dönemlerdeki finansal tablolarını karşılaştırmak için kullanılırlar. Öğeler, bazı büyüklük ölçülerine oranlarla ifade edilerek, eğilimleri sergileyen ve farklı firmaların nasıl ölçüştüğüne bakış sağlayan standartlaştırılmış finansal tablolar oluşturulabilir.

Finansal tablonun her bir satırındaki yüzdesel oran şöyle hesaplanır:

Yüzdesel Oran   =   İlgili Öğe
Referans Öğe

Örneğin, ilgili öğe stoklar ise ve toplam varlıklar referans alınıyorsa (ki doğal olanı budur), yüzdesel oran şöyle olacaktır:

Stoklar için Yüzdesel Oran   =   Stoklar
Toplam Varlıklar

Oranlar, çoğunlukla referans büyüklüğün yüzdeleri olarak ifade edilirler. Yüzdesel tablolar, genellikle gelir tablosu ve bilanço için hazırlanırlar ve aşağıdaki bilgileri ifade ederler:

Aşağıdaki örnek gelir tablosu, hem TL büyüklükleri hem de yüzdesel oranları göstermektedir:

Yüzdesel Gelir Tablosu (Common Size Income Statement)

Gelir Büyüklüğü Gelir Yüzdesel Oranı
Gelirler 70.134 TL %100
Satılan Mallar Maliyeti 44.221 TL %63.1
Brüt Kar 25.913 TL %36.9
Satış Genel ve İdari Masrafları 13.531 TL %19.3
Faaliyet Karı 12.382 TL %17.7
Faaliyet Karı 12.382 TL %17.7
Faiz Masrafları 2.862 TL %4.1
Vergi Karşılıkları 3.766 TL %5.4
Net Kar 5.754 TL %8.2

Bilanço için ise yüzdesel oranlar toplam varlıklara referansla yazılırlar. Aşağıdaki örnek bilanço hem TL büyüklükleri hem de yüzdesel oranları göstermektedir:

Yüzdesel Bilanço (Common Size Balance Sheet)

Bilanço Yüzdesel Bilanço
VARLIKLAR (ASSETS)
Nakit & Menkul Kıymetler 6.029 TL %15.1
Alacaklar 14.378 TL %36.0
Stok 17.136 TL %42.9
Eldeki Toplam Varlıklar 37.543 TL %93.9
Gayrimenkul, Tesis & Donanım 2.442 TL %6.1
Toplam Varlıklar 39.985 TL %100
 
BORÇLAR ve ÖZKAYNAKLAR (LIABILITIES AND SHAREHOLDER'S EQUITY)
Mevcut Borçlar 14.251 TL %35.6
Uzun Vadeli Borçlar 39.985 TL %100
Toplam Borçlar 26.875 TL %67.2
Özkaynaklar 13.110 TL %32.8
Toplam Borçlar & Özkaynaklar 39.985 TL %100

Yukarıdaki yüzdesel finansal tablolar, her satırın tablodaki toplam değere referansla yazıldığı dikey analiz ile hazırlanmıştır.

Yüzdesel tablolardaki oranlar, kendilerinin mutlak değerlerine göre daha az değişim eğilimi gösterirler ve oranlardaki yönelimler, iş konusundaki önemli değişimleri açığa çıkarabilir. Bu yönelimleri ortaya çıkarmak için bir zaman serisi dahilinde geçmiş karşılaştırması yapılabilir.

Yüzdesel oranlar, aynı zamanda firmanın diğer firmalarla karşılaştırılması için de kullanılabilir.

Firmalar Arasında Karşılaştırmalar (Kesit Analizi - Comparisons Between Companies - Cross-Sectional Analysis)

Yüzdesel finansal tablolar, zaman dahilindeki aynı noktada birden fazla firmanın karşılaştırılması için kullanılabilir. Bir dikey analiz, özellikle farklı büyüklüklerdeki firmaların karşılaştırılmasında faydalı olur. Bir firmayı, sektöründeki en başarılı firma ile karşılaştırmak (benchmarking) çok kavranabilirdir. Bir firma, kendi sektörü bir bütün halinde düşünülerek de kıyaslanabilir. Sektörle kıyaslamak için, oranlar sektördeki her bir firma için hesaplanır ve sektör için bir ortalama çıkarılır. Ardından bir sütunda ilgilenilen firma, diğer sütunlarda da sektör ortalamaları olacak biçimde kıyaslamalı tablolar oluşturulabilir. Çıkan sonuç, firmanın, finansal tablolardaki önemli öğelere itibarla sektördeki yerine dair hızlı bir bakıştır.

Kısıtlar (Limitations)

Genel finansal tablolarda olduğu gibi yüzdesel tabloların yorumlanması, tabloların oluşturulmasında kullanılan muhasebe verilerindeki kısıtlamaların pek çoğuna haizdir. Örneğin:



7.7 Finansal Oranlar (Financial Ratios)

Finansal oranlar, bir firmanın başarımına ve finansal durumuna dair faydalı işaretçilerdir. Pek çok oran, finansal tablolar tarafından sağlanan bilgilerden hesaplanabilir. Finansal oranlar, yönelimleri analiz etmek ve firmanın finansal verilerini diğer firmalarınkiyle karşılaştırmak için kullanılabilir. Bazı durumlarda, oransal analiz gelecekteki iflasın öngörülmesini sağlayabilir.

Finansal oranlar, sağladıkları bilgilere göre sınıflandırılabilirler. Aşağıdaki oran türleri sıklıkla kullanılmaktadır:

Likidite Oranları (Liquidity Ratios)

Likidite oranları, bir firmanın kısa vadeli finansal zorunluluklarını karşılama kabiliyeti hakkında bilgi verirler. Bunlar, firmaya kısa vadeli kredi açacak kişi veya kurumların başlıca ilgi konularındandır. Sıklıkla kullanılan iki oran Cari Oran (Döner Sermaye Oranı; Current Ratio, Working Capital Ratio) ve Likidite Oranı'dır (Liquid Ratio, Quick Ratio).

Cari oran, dönen varlıkların kısa vadeli borçlara oranıdır:

Cari Oran   =   Dönen Varlıklar
Kısa Vadeli Borçlar

Kısa vadeli kredi kuruluşları yüksek bir cari oran tercih ederler, zira bu onların risklerini azaltır. Hissedarlar ise düşük bir cari oran tercih ederler, böylece firmanın varlıkları işin büyümesi için çalışır. Tipik değerler firmadan firmaya ve sektörden sektöre değişiklik gösterir. Örneğin temel sektörlerdeki firmalar, piyasanın kötüye gittiği zamanlarda dahi borçlarını ödeyebilir durumda olmak adına yüksek bir cari oran muhafaza edebilirler.

Cari oranın bir kusuru, stoklarda likiditeye dönüştürülmesi zor ve likidite değerleri sabit olmayan öğelerin bulunabilmesidir. Likidite Oranı (Liquid Ratio, Quick Ratio), dönen varlıkların içine stokları dahil etmeyen alternatif bir ölçüdür. Likidite oranı, aşağıdaki gibi ifade edilir:

Likidite Oranı   =   Dönen Varlıklar - Stoklar
Kısa Vadeli Borçlar

Likidite oranında kullanılan dönen varlıklar nakit, alacaklar ve alacak senetleridir. Bu varlıklar, temel olarak stoklar haricindeki dönen varlıklardır. Likidite oranına sıklıkla Asit Test Oranı (Acid Test) da denir.

Son olarak, nakit oranı en muhafazakar likidite oranıdır. En likit olanlar olan nakit ve menkul kıymetler dışındaki tüm dönen varlıkları hariç tutar. Nakit oranı aşağıdaki gibi tanımlanır:

Nakit Oranı   =   Nakit + Menkul Değerler
Kısa Vadeli Borçlar

Nakit oranı, herhangi bir sebeple anında ödeme talebi gelmesi durumunda firmanın kısa vadeli borçlarını ödeyebilme kabiliyetinin bir göstergesidir.

Varlık Devir Hızı Oranları (Asset Turnover Ratios)

Varlık deviz hızı oranları, firmanın varlıklarını ne kadar etkin kullandığını gösterirler. Bunlara bazen verimlilik oranları veya varlık yönetim oranları da denir. Sıklıkla kullanılan iki varlık devir hızı oran türü Alacaklar Devir Hızı Oranı (Receivables Turnover Ratio) ve Stok Devir Hızı Oranı'dır (Inventory Turnover Ratio).

Alacaklar devir hızı, firmanın alacaklarını ne kadar hızlı tahsil ettiğinin bir göstergesidir ve aşağıdaki şekilde ifade edilir:

Alacaklar Devir Hızı   =   Kredili (Vadeli) Satışlar
Ortalama Alacaklar

Alacaklar devir hızı, çoğunlukla kredili satışların tahsil edilmeden alacaklar hesabında kaldıkları gün sayısı türünden ifade edilir. Bu sayı Alacak Tahsil Süresi (Collection Period) olarak bilinir. Alacakların ortalama günlük kredili satışlara bölümü ile elde edilir:

Alacak Tahsil Süresi   =   Ortalama Alacaklar   =   365
Kredili Satışlar / 365 Alacaklar Devir Hızı

Diğer bir başlıca varlık devir hızı oranı da stok devir hızıdır. Belirli bir dönem boyunca satılan malların maliyetinin ortalama stok seviyesine bölümü ile elde edilir:

Stok Devir Hızı   =   Satılan Malların Maliyeti
Ortalama Stok Seviyesi

Stok devir hızı, çoğunlukla ticari mal stoğunun elde tutulduğu süre olan Stok Süresi (Inventory Period) olarak belirtilir. Stokların ortalama günlük satılan mal maliyetine bölümü ile elde edilir:

Stok Devir Hızı   =   Ortalama Stok Seviyesi   =   365
Yıllık Satılan Mal Maliyeti / 365 Stok Devir Hızı

Diğer varlık devir hızı oranları arasında Duran Varlık Devir Hızı Oranı (Fixed Asset Turnover Ratio) ve Toplam Varlık Devir Hızı Oranı (Total Asset Turnover Ratio) gösterilebilir.

Finansal Kaldıraç Oranları (Financial Leverage Ratios)

Finansal kaldıraç oranları, firmanın uzun vadeli borç ödeyebilme kabiliyetinin bir göstergesidir. Kısa vadeli varlıklarla ve borçlarla ilgili olan likidite oranlarından farklı olarak, finansal kaldıraç oranları firmanın uzun vadeli borç kapsamını ölçer.

Borçlanma Oranı (Kaldıraç Oranı; Debt Ratio), toplam borcun toplam varlıklara oranı biçiminde tanımlanır:

Borçlanma Oranı   =   Toplam Borçlar
Toplam Varlıklar

Borç-Özkaynak Oranı (Debt-to-Equity Ratio), toplam borcun özkaynaklara oranı biçiminde tanımlanır:

Borç-Özkaynak Oranı   =   Toplam Borçlar
Özkaynaklar

Borçlanma oranları, uzun vadeli borçların sınıflandırılmasına ve bazı öğelerin uzun vadeli borç veya özkaynak olarak değerlendirilmesine bağlıdır.

Faizleri Karşılama Oranı (Interest Coverage, Times Interest Earned Ratio), firmanın kazançlarının borçları üzerindeki faiz ödemelerini ne derece iyi karşıladığını göstermektedir ve aşağıdaki şekilde hesaplanır:

Faizleri Karşılama Oranı   =   Faiz ve Vergi Öncesi Kar (FVÖK)
Faiz Giderleri

* Faiz ve Vergi Öncesi Kar (FVÖK): Earnings Before Interest and Taxes (EBIT)

Karlılık Oranları(Profitability Ratios)

Karlılık oranları, firmanın kar sağlamadaki başarısı hakkında çeşitli ölçümler sunarlar.

Brüt Kar Marjı (Gross Profit Margin), satışlardan elde edilen brüt karın bir ölçümüdür. Brüt kar marjı satılan malların firmaya maliyetini gözetir, ancak diğer maliyetleri gözetmez. Aşağıdaki gibi tanımlanır:

Brüt Kar Marjı   =   Satışlar - Satılan Malların Firmaya Maliyeti
Net Satışlar

Özkaynak Devir Hızı (Return on Assets), firmanın kar etmek adına özkaynaklarını ne kadar etkin kullandığının bir ölçümüdür. Aşağıdaki gibi tanımlanır:

Özkaynak Devir Hızı   =   Net Kar
Özkaynaklar

Özkaynak Karlılığı (Return on Equity), hissedarlar için en temel ölçü çizgisidir ve firmanın hisselerine yatırılan her bir lira için elde edilen karı ölçer. Özkaynak karlılığı aşağıdaki gibi tanımlanır:

Özkaynak Karlılığı   =   Net Kar
Hisse Başına Değer

Kar Dağıtım (Temettü) Oranları (Dividend Policy Ratios)

Kar dağıtım oranları, firmanın kar dağıtım politikasına ve gelecekteki büyüme görünümüne göz atmayı sağlar. Sıklıkla kullanılar iki oran Kar Dağıtım Verimi (Dividend Yield) ve Kar Dağıtım Oranı'dır (Payout Ratio).

Kar dağıtım verimi aşağıdaki şekilde tanımlanır:

Kar Dağıtım Verimi   =   Pay Başına Kar Dağıtımı
Pay Fiyatı

Yüksek bir kar dağıtım verimi gelecekte de mutlaka yüksek bir getiri sağlamak durumunda değildir. Gelecekte de süregelen ve artan bir kar dağıtım verimi görünümünü göz önünde bulundurmak gerekir. Bu anlamda kar dağıtım oranı önem taşır ve aşağıdaki gibi tanımlanır:

Kar Dağıtım Oranı   =   Pay Başına Kar Dağıtımı
Pay Başına Kazanç

Finansal Oranların Kullanımları ve Kısıtları (Use and Limitations of Financial Ratios)

Finansal oranlar kullanılırken aşağıdaki hususlara dikkat edilmelidir:

İletişim

Bu form aracılığıyla bana göndereceğiniz mesajlar doğrudan e-posta kutuma ulaşmaktadır. E-posta kutumu sürekli olarak kontrol etmekteyim ve size mümkün olan en hızlı biçimde dönüş yaparım.

Adınız ve Soyadınız:
Telefon Numaranız:
E-posta Adresiniz:
Mesajınız:


Bölüm 1: Stratejik Yönetim Bölüm 2: İnsan Yönetimi Bölüm 3: İstatistik Bölüm 4: Operasyonlar ve Proje Yönetimi Bölüm 5: Pazarlama Bölüm 6: İktisat Bölüm 7: Finans